1- دانشآموخته کارشناسی ارشد فرش، دانشگاه هنر اصفهان.
2- استادیار، گروه فرش، دانشگاه هنر اصفهان. ،babajamali_farhad@yahoo.com
3- استادیار، گروه هنر، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد.
4- ایمان زکریاییکرمانی، دانشیار گروه فرش، دانشگاه هنر اصفهان.
2- استادیار، گروه فرش، دانشگاه هنر اصفهان. ،
3- استادیار، گروه هنر، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد.
4- ایمان زکریاییکرمانی، دانشیار گروه فرش، دانشگاه هنر اصفهان.
چکیده: (13 مشاهده)
این پژوهش به تحلیل تطبیقی نظام تناسبات ترنج در قالیهای ایران دوره صفوی و آناتولی دوره عثمانی در سدههای شانزدهم و هفدهم میلادی میپردازد. معمولا ترنج یکی از عناصر اصلی سازماندهی ترکیببندی قالی شناخته می شود و جایگاه، ابعاد و تناسبات آن در شکلگیری نظم هندسی نقش بسزایی دارد. با این حال، نسبتهای هندسی ترنج با متن قالی، بهویژه در مطالعهی تطبیقی میان قالیهای ایران دوره صفوی و عثمانی، کمتر بررسی شده است. هدف پژوهش، شناسایی شباهتها و تفاوتهای الگوی تناسبات ترنج در این دو سنت قالیبافی و تبیین نقش آن در سازماندهی ساختار بصری قالی است. پرسش پژوهش این است که نظام تناسبات ترنج در قالیهای ایران دوره صفوی و ترکیه دوره عثمانی چه شباهتها و تفاوتهایی دارد؟ پژوهش حاضر از نظر ماهیت، کیفی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. جامعه آماری پژوهش شامل قالیهای برجایمانده از دو حوزه فرهنگی ایران و آناتولی است که در پژوهشی گستردهتر ۳۲ نمونه بررسی شد و از میان آنها، ۸ نمونه (۴ قالی صفوی و ۴ قالی عثمانی) به شیوه نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها از منابع کتابخانهای و تصاویر مستند گردآوری و بر اساس مؤلفههایی همچون ساختار ترنج، تناسبات هندسی، ترکیببندی و نظام حاشیهبندی تحلیل شدند. نتایج نشان میدهد که در نمونههای صفوی، نسبت طلایی ( φ≈۱/۶۱۸) بیش از سایر نسبتها در تعیین ابعاد ترنج و ارتباط آن با میدان قالی بهکار رفته است؛ در مقابل، در نمونههای عثمانی، نسبت یکسوم در سازماندهی ترنج و تکرار نقوش فراوانی بیشتری دارد. همچنین، ترنجهای صفوی از تنوع فرمی و پیچیدگی ساختاری بیشتری برخوردارند، در حالی که نمونههای عثمانی گرایش بیشتری به الگوهای سادهتر و تکرارشونده نشان میدهند. این یافتهها بیانگر آن است که با وجود تأثیرپذیری قالیهای عثمانی از سنت قالیبافی صفوی، تفاوت در نظام تناسبات ترنج، به شکلگیری ویژگیهای متمایز در سازماندهی ساختار بصری قالیهای دو حوزه انجامیده است.
شمارهی مقاله: 10
نوع مطالعه: ترويجي |
موضوع مقاله:
هنرهای کاربردی
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
