1- دانشجوی دکتری حکمت هنرهای دینی، دانشکدۀ دین و هنر، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم. ، Bayat@shdu.ac.ir
2- استادیار، دانشکدۀ دین و هنر، موسسۀ آموزش عالی هنر و اندیشۀ اسلامی، قم.
چکیده: (1766 مشاهده)
کیش مهر بهعنوان یکی از ادیان ایران باستان، تأثیرات عمیقی بر فرهنگ، ادیان پس از خود و نیز هنر و معماری ایرانی برجای نهادهاست. مطالعات تطبیقی نشان میدهد که این تأثیرات نهتنها در ساحت معنا و مفهوم، بلکه در صورت و ساختار نیز قابل شناسایی است. با توجه به اینکه باغ ایرانی بهمثابه برجستهترین الگوی همنشینی مکان و طبیعت در تاریخ معماری ایران شناخته میشود، پژوهش حاضر در پی آن است که با در نظر گرفتن جایگاه ویژه و قدسی طبیعت در کیش مهر، ردپای این آیین کهن را در کالبد و روح باغ ایرانی بازخوانی و تحلیل کند. این پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی، میکوشد از طریق واکاوی اسناد و متون کهن، بررسی نمادها و نشانههای برجایمانده در باغهای ایرانی و همچنین اتکا به مطالعات حوزههای باستانشناسی، دینپژوهی و معماری، عناصر سازنده باغ ایرانی و شاخصههای برجسته کیش مهر را مورد بازخوانی قرار دهد. پرسش اصلی پژوهش آن است که تا چه میزان مبانی شکلگیری صورت و معنای باغ ایرانی با مفاهیم نمادین و رازآمیز کیش مهر همخوانی دارد. بدینمنظور، در گام نخست عناصر و مؤلفههای بنیادین باغ ایرانی و آموزههای کیش مهر تبیین شده و سپس با تطبیق این دو حوزه، وجوه تناظر و همپوشانی میان آنها تحلیل میشود. نتایج پژوهش نشان میدهد که عناصر اصلی باغ ایرانی ـ از جمله آب، دیوار پیرامونی، درختان، کوشک، نظم هندسی ـ و نیز مفاهیمی همچون سیروسلوک، نسبت بالا و پایین، تقدس و عدد چهار، نهتنها در سطح معنایی بلکه در ساختار کالبدی نیز با مبانی کیش مهر انطباق دارند. افزونبر این، میتوان استدلال کرد که باغ ایرانی را میتوان بهمثابه تجلیگاه نمادین برخی مناسک و آیینهای مهری نیز تلقی کرد.
شمارهی مقاله: 77
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
معماری و ....