fa بررسی تطبیقی شیوه‌های خوشنویسی در نُسخ خطی شاهنامه‌های رشیدا و داوری هنرهای کاربردی Applied Arts پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11px;"><span style="font-family: tahoma;">اگر چه تا میانه عصر صفوی، قلم نستعلیق در کنار سایر خطوط ستّه، مورداستفاده و یکی از اقلام مهم بود، امّا به‌تدریج بیشتر مورداقبال واقع شد؛ به‌گونه‌ای که از مهم‌ترین خطوط در دوره‌های بعدی محسوب گردید. &laquo;‌‌شاهنامه رشیدا&raquo;، از نسخ خطّی دوره صفوی با کتابتِ عبدالرّشید دیلمی و &laquo;شاهنامه داوری&raquo;، آخرین نسخه خطّی از شاهنامه در دوره قاجار با کتابت میرزا محمّد داوری به‌قلم نستعلیق است. خوشنویسی‌های انجام‌شده در این دو نسخه، بخشی از تاریخ خط و خطاطی را در ایران به‌نمایش گذاشته است که می‌توان با بررسی آنها، برخی تغییرات و تحولات خط و خوشنویسی را در دوره‌های صفوی و قاجار تشخیص داد. هدف این پژوهش، شناخت وجوه افتراق شاهنامه&shy;های رشیدا و داوری در شیوه‌های کتابت و ساختارِ حروف و کلمات قلم نستعلیق و نیز نحوه ارتباط متن با نقش و نگاره بود که با استفاده از منابع کتابخانه&shy;ای- موزه‌ای و روش مطالعه تاریخی- تطبیقی و تحلیلی به آن پرداخته شد. نتیجه بررسی&shy;ها نشان داد که&laquo;شاهنامه رشیدا&raquo; با تأثیر مستقیم از شیوه میرعماد و اولویّت زیبایی بصری بر خوانایی متن، کتابت شده و ارتباطی پیوسته میان فضاسازی‌های متنی و نوشتاری برقرار شده است. &laquo;شاهنامه داوری&raquo; بر خلاف سنّت رایج در کتابت نُسخ خطی، به‌سفارش هیچ حاکمی نگاشته نشد، بلکه ذوق هنری هنرمند، زمینه شکل&shy;گیری این نسخه بود و به‌نوعی شروع تغییرات بنیادی در مخاطبین خود را فراهم نمود. در این شاهنامه، خوانایی متن همراه با زیبایی بصری و نیز عدم ارتباط منسجم بین متن و نگاره دیده می‌شود. هم‌چنین، ساختار حروف و کلمات با وجود شباهت به سبک دوره سوم قاجار (سبک کلهر)، مستقل از این سبک، کتابت شده و به‌نظر می&shy;رسد اصلاحات منتسب به کلهر که در آثار عدّه&shy;ای از خوشنویسان هم‌دوره با وی نیز دیده می&shy;شوند، پیش درآمدی بر این سبک بوده است. </span></span></div> <div style="text-align: justify;">Although Nastaliq script was used as a significant writing style along other six types of calligraphy until the mid-Safavid era, it was gradually more welcomed and turned into the most important script in the succeeding eras. &quot;Rashida Shahnameh&quot;, written by Abdul Rashid Deylami, falls within the Shahnameh manuscripts in the Safavid era while &quot;Davari Shahnameh&quot;, written by Mirza Mohammad Davari in Nastaliq script, is the last manuscript of Shahnameh in the Qajar era. The calligraphy styles performed in these two versions demonstrate a part of the history of calligraphy in Iran from which some of the changes and developments in script and calligraphy during the Safavid and Qajar eras can be detected. Resorting to library-museum resources, this study seeks to investigate the differences in writing styles, shapes of letters and words written in Nastaliq, and also the connections between the scripts and the graphics in the two aforementioned versions of Shahnameh, through a historical-comparative and analytical study. The results of the analyses reveal that the script of &quot;Rashida Shahnameh&quot; was directly influenced by the Miremad Style, prioritizing visual beauty over text readability, in which a continuous connection was established between written and textual spaces. Contrary to the popular tradition in manuscripts, Davari Shahnameh was not ordered by any rulers; rather, the artist&#39;s taste was the main cause of creating this manuscript and it also prompted fundamental changes among its audiences. Text readability, visual beauty, and lack of consistent connection between text and graphics were observed in this version of Shahnameh. Moreover, the letters and words, despite their similarity to the third-Qajar-era style (the Kalhor Style), are structured independently of it, and, seemingly, the corrections attributed to Kalhor, which are also seen in the works of some of his contemporary calligraphers, had been a prelude of Davari&rsquo;s style.</div> خط نستعلیق, دوره صفوی, دوره قاجار, شاهنامه رشیدا, شاهنامه داوری. Nastaliq script, Safavid era, Qajar era, Rashida Shahnameh, Davari Shahnameh. 85 99 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1497-1&slc_lang=fa&sid=1 Abdol Karim Attarzadeh عبدالکریم عطارزاده attarzadeh92@yahoo.com 10031947532846005061 10031947532846005061 No Associate Professor of Art Faculty, Soore University, Tehran, Iran. استادیار، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران. Ameneh Golestan آمنه گلستان golestanameneh@gmail.com 10031947532846005062 10031947532846005062 Yes M.A. Student of Handicrafts, Faculty of Arts, Soore University, Tehran, Iran. دانشجو ‌ارشد صنایع ‌دستی، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران.