fa مطالعه تطبیقی فرم نقشمایه های چهار محراب دوره ایلخانی در استان اصفهان (اولجایتو، مقبره پیربکران، مسجدجامع اشترجان، مسجدجامع هفتشویه) هنرهای تجسمی Visual Arts پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><span dir="RTL">نقشمایه‌های گچ‌بری شده محراب‌های دوره ایلخانی، شاهکاری در طراحی و اجرا هستند. در این پژوهش، در راستای رسیدن به هدف، با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی، چهار محراب در دوره ایلخانی که عبارتند از محراب اولجایتو، محراب مقبره پیربکران، محراب مسجدجامع اشترجان و محراب مسجدجامع هفتشویه، از لحاظ نقشمایه‌های گیاهی و هندسی، نسبت‌ها، ساختار و روابط هندسی توصیف، تحلیل و مقایسه و نقشمایه‌های گچ‌بری دوره ایلخانی شناسایی شده‌اند. پژوهش حاضر در پی پاسخ‌گویی به این سوال‌ها است که انواع نقشمایه‌های به کاررفته در این محراب‌ها کدامند و ارزش‌های بصری و زیبایی‌شناختی نقشمایه‌های این محراب‌ها چیست و کدام نقشمایه در این محراب‌ها بیشتر به‌کارگرفته شده است و چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی بین نقشمایه‌های این چهار محراب وجود دارد؟ اکثر بررسی‌های صورت گرفته تنها به توصیف کلی این آثار و تاریخ اجرا و یا محدوده تاریخی آنها پرداخته و به نقشمایه‌های تزیینی، نسبت‌های طلایی و ساختار و روابط هندسی در به کارگیری آنها توجه نکرده‌اند. بررسی تطبیقی، وجوه افتراق و اشتراک نقشمایه‌های به‌کاررفته شده در این دوره را آشکار می‌کند و ویژگی‌های نقشمایه‌ها را نشان می‌دهد. به‌طور خلاصه نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که هم فرم کلی محراب و هم اکثر نقشمایه‌ها در چهار محراب دارای ساختار و روابط هندسی ویژه و بر پایه نسبت‌های طلایی طراحی شده‌اند. نقشمایه‌های گچ‌بری شده محراب‌های مذکور با ضخامت و برجستگی زیاد و پیچیده‌ اجراء شده‌اند با این تفاوت که نقشمایه‌های محراب اولجایتو دارای برجستگی کمتر و ظرافت بیشتر است. در این محراب‌ها از انواع اسلیمی‌ها مانند خرطومی، دهانه اژدری، اسلیمی‌های قاب بند و گردش‌های حلزونی بسیار استفاده شده است. </span><span dir="RTL">تکرار و تقارن باعث ایجاد ریتم، حرکت و هماهنگی نقشمایه‌ها گردیده است. با کنار هم قرار دادن نقشمایه‌های محراب‌های مذکور به خوبی روند تحول و تکامل تدریجی آن‌ها از یک طرح ساده اولیه به طرح‌های پیچیده‌تر را نشان می‌دهد.</span></p> <p style="text-align: justify;">Molded motifs in Ilkhanid mihrabs are masterpieces of design and implementation<span dir="RTL">. </span>The aim of this study is to describe<span dir="RTL">, </span>analyze and compare the Oljaitu mihrab<span dir="RTL">, </span>Pirbakran mausoleum mihrab<span dir="RTL">, </span>Oshtorjan mosque mihrab and Haftshouyeh mosque mihrab in terms of plants and geometric motifs<span dir="RTL">, </span>proportions<span dir="RTL">, </span>structure and geometric relationships in a descriptive<span dir="RTL">-</span>analytic manner<span dir="RTL">. </span>Identification and comparison of the four aforementioned mihrabs have not been studied so far<span dir="RTL">. </span>This work tries to answer the following questions<span dir="RTL">: 1)</span>What are the types of motifs used in these mihrabs<span dir="RTL"> ?2)</span>What are the visual and aesthetic values of motifs in these mihrabs<span dir="RTL"> ?3)</span>Which motifs were used mostly on these mihrabs<span dir="RTL">? 4)</span>What are the similarities and differences between the motifs of the four aforementioned mihrabs<span dir="RTL">? </span>In most of studies in the literature<span dir="RTL">, </span>general description of the mihrabs and date of construction have been considered but the decorative motifs<span dir="RTL">, </span>golden ratios<span dir="RTL">, </span>structure and geometric relationships have not been investigated<span dir="RTL">. </span>This comparative study reveals similarities and differences of the motifs and their features used in this course<span dir="RTL">. </span>The results of this study indicate that the general form of the mihrabs as well as most of their motifs have special structure and geometric relationships and are designed based on the golden ratio<span dir="RTL">. </span>The molded motifs of the mentioned mihrabs have been implemented with thickness and intricacy<span dir="RTL">, </span>with the exception of Oljaito mihrab in which the motifs are less prominent and more elegant<span dir="RTL">. </span>Various kinds of arabesque have been also used in this era<span dir="RTL">. </span>Repetition and symmetry creates rhythm<span dir="RTL">, </span>movement and coordination in the motifs<span dir="RTL">. </span>Considering the mihrab motifs together<span dir="RTL">, </span>we can find out the development and evolution from a simple basic pattern to the more complex designs<span dir="RTL">.</span></p> محراب دوره ایلخانی, اولجایتو, مقبره پیربکران, مسجدجامع اشترجان, مسجدجامع هفتشویه, نقشمایه, ساختارهندسی Ilkhanid mihrab, Oljaitu, Pirbakran mausoleum,Oshtorjan mosque, Haftshouyeh mosque, motifs, geometric structure. 1 14 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-659-1&slc_lang=fa&sid=1 Shadi Naghib Isfahani شادی نقیب اصفهانی shadi.naghib.artist@gmail.com 10031947532846003142 10031947532846003142 No Faculty of Visual Arts, Art University of Isfahan دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان Afsane Nazeri افسانه ناظری a.nazeri@aui.ac.ir 10031947532846003143 10031947532846003143 Yes Faculty of Visual Arts, Art University of Isfahan دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اصفهان (نویسنده مسئول) Behnam Pedram بهنام پدرام b.pedram@aui.ac.ir 10031947532846003144 10031947532846003144 No Faculty of Architectural Conservation, Art University of Isfahan دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان