Motaleat-e Tatbiqi-e Honar

fa نقش و مفهوم اژدها در بافته های ایران و چین با تأکید بر دوره صفوی ایران و اواخر دوره مینگ و اوایل چینگ چین Dragon Motif and Concept in the Iranian and Chinese Textures (With an Emphasis on Safavid Era in Iran and the late Ming and Early Qing Eras in China) هنرهای تجسمی Visual Arts پژوهشي Research بافته‌‌های ایران در دوره‌ صفوی، از پدیده‌هایی چون نمادگرایی و اسطوره بهره برده‌اند. بافته‌ها مزین به نقوشی هستند که بیشتر آنها دربردارنده‌ اعتقادات و اندیشه‌های ایرانی است که در گذر زمان، مفاهیم را در درون خود نگه داشته‌اند. در این میان، اژدها یکی از این نقوش نمادین است که سابقه‌ حضورش در قدیمی‌ترین منابع ادبی ایران دیده می‌شود و در این سرزمین، از اژدها به‌عنوان نمادی از بدی و شر یاد شده است. ازطرفی، چین سرزمین اژدهاست و این نقش در اکثر هنرهای چین، حضوری پررنگ دارد. این نوشتار، مطالعه تطبیقی نقش و مفهوم اژدها در بافته‌های ایران در دوره صفوی و بافته‌های چین در اواخر دوره مینگ و اوایل چینگ را به‌عنوان هدف، موردبررسی قرار می‌دهد؛ و مبتنی‌بر روش تطبیقی–  تاریخی است. روش گرد‌آوری داده‌ها مطالعات‌ کتابخانه‌ای است که با رویکردی تحلیلی- توصیفی انجام می‌شود. پژوهش حاضر برآن است که به این پرسش‌ پاسخ دهد: نقش اژدها در بافته‌های دو حوزه ایران و چین، چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی دارد؟ نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد که حضور اژدها در بافته‌های ایران اغلب با مفاهیمی چون نبرد خیر و شر، نور و تاریکی و گاه به حضوری طبیعی به مفهوم تجمعی از حیوانات در طبیعت تعبیر می‌شود. اژدهایی که باید برای رسیدن به نور با آن جنگید و به‌نوعی پیروزی قهرمان منوط به کشتن اژدهاست؛ و این نبردِ نمادینِ خیر و شر موردی است که در بافته‌های عصر صفوی به‌وفور دیده می‌شود. حضورش اکثراً به‌صورت جدال یا تقابل است و فرمی مارگونه و تدافعی دارد و در کنار اسلیمی، ختایی و سایر نقش‌ها در بافته‌های شکارگاهی و جانوری در زمینه، دیده می‌شود. این در حالی است که اژدهای چینی اساساً همان امپراتور است و پیوسته تداعی‌گر قدرت و درعین‌حال، حضورش موجب برکت و سعد است و عنصری اصلی و نمادین در بافته‌های چین شناخته می‌شود؛ اژدهایی که از رو به‌رو، با چهره‌ای پیروزمندانه و غالب، تصویر می‌شود. مسلماً باتوجه ‌به این تفاوت‌ها در مفهوم نمادین اژدها، در دو حوزه، نمونه‌های افتراق در زمینه بافته‌ها بیشتر نمودار می‌شود. The Iranian textures in the Safavid era are associated with some phenomena such as symbolism and myth. These textures contain some motifs that indicate the beliefs and ideas of the Iranian people, and these motifs have preserved the concepts over time. The dragon is one of these symbolic motifs whose presence can be traced back to the oldest literary sources in Iran's history. Dragon is referred to as a symbol of evil everywhere. On the other hand, China is the land of dragons and their motif is actively present in Chinese arts. This study is an attempt to compare the Dragon form and concept in the Iranian and Chinese textures. This is a descriptive and analytic study and aims to answer the following questions: 1- what is the concept and form of dragon in the Iranian and Chinese textures. 2- What are the similarities and difference between dragons role in the Iranian and Chinese culture? The presence of dragon in the Iranian textures is usually associated with concepts such as battle, good and evil, light and darkness, and it is sometimes interpreted as a gathering of animals in the wild. In the Iranian textures, Dragon is a creature that must be fought in order to come to light and the victory of the hero somehow depends on killing the dragon. This is a symbolic battle of good and evil which is frequently observed in the textures of the Safavid era. Dragon is mostly observed in conflict or confrontation contexts and has an ophidian and defensive form, whereas, dragons, in the Chinese culture, refers to power and emperor. Considering the differences between symbolic concepts of dragon in China and Iran, there are definitely many examples of discrepancy between the Iranian and Chinese textures. اژدها, بافته های ایران دوره صفوی, بافته های چین دوره مینگ و چینگ, نقش مایه, نمادشناسی dragon, Iranian textures, Chinese textures, Symbology, motif 69 84 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-2&slc_lang=fa&sid=1 razieh nayebzadeh راضیه نایب زاده razieh.nayebzadeh@gmail.com 10031947532846002626 10031947532846002626 Yes in Handicrafts, Art University, Isfahan صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان samad samanian صمد سامانیان samanian_s@yahoo.com 10031947532846002627 10031947532846002627 No , Art University, Tehran دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران