Motaleat-e Tatbiqi-e Honar

fa دیالکتیک وفاداری و رادیکالیسم در اقتباس سینمایی: طراحی و اعتبارسنجی مدل MDAA در مطالعات بینافرهنگی The Dialectics of Fidelity and Radicalism in Cinematic Adaptation: Designing and Validating the MDAA Model in Cross-Cultural Studies سایر Other پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مسئله کلیدی این پژوهش، تنش فرضی میان هویت فرهنگی و موفقیت جهانی در اقتباس‌های سینمایی است - معضلی که علی‌رغم گذار گفتمانی از «وفاداری متن‌محور» به «خلاقیت بینامتنی»، همچنان در مطالعات اقتباس معاصر حل‌نشده باقی‌مانده است. شکاف عمده روش‌شناختی و جغرافیایی، ناشی از تکیه پژوهش‌های پیشین بر چارچوب‌های نظری کلی یا موردکاوی‌های منفرد محدود به سینماهای غربی است؛ امری که تحلیل تطبیقی نظام‌مند فرایندهای اقتباس را در سطح جهانی با دشواری مواجه کرده است. در پاسخ، این پژوهش با هدف تدوین و اعتبارسنجی «مدل تحلیل دیالکتیکی اقتباس» (MDAA)، به بررسی نحوه تعادل‌یابی سینماهای مختلف میان چهار قطب وفاداری روایی، نوآوری سینمایی، بومی‌سازی فرهنگی و جذابیت جهانی می‌پردازد. فرضیه اصلی، وجود رابطه مثبت و معنادار میان «بومی‌سازی دیالکتیکی» (DCL) و «دیده‌شدن جهانی» (CV) است. روش پژوهش، ترکیبی (کمی - کیفی) با طرح تطبیقی است؛ داده‌های ۶۴ فیلم اقتباسی (۲۰۰۵-۲۰۲۴) از هشت منطقه جهان با کدگذاری مستقل و ساختاریافته بر اساس چارچوب چهاربعدی MDAA استخراج شدند. تحلیل کمی (با استفاده از آمار توصیفی، آزمون کروسکال - والیس، همبستگی اسپیرمن و خوشه‌بندی) و تحلیل کیفی (بر پایه رویکردی هرمنوتیکی - نشانه‌شناختی) انجام گرفت. یافته‌ها سه الگوی منطقه‌ای متمایز را آشکار ساخت: (۱) «وفاداری ساختاری» در اروپای غربی و شرقی، (۲) «دیالکتیک فرهنگی» در آسیای شرقی، آمریکای لاتین، خاورمیانه و آفریقا، و (۳) «جهانی‌سازی صنعتی» در آمریکای شمالی. مهم‌تر از همه، همبستگی مثبت قوی و معناداری میان DCL و CV تأیید شد - یافته‌ای که انگاره رایج تقابل اصالت فرهنگی و جهانی‌شدن را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد بومی‌سازی عمیق و تولید «معانی سوم» در فرایند اقتباس، نه مانع، بلکه عاملی تسهیل‌کننده تمایز و حضور جهانی است. در نتیجه، MDAA با یکپارچه‌سازی ابعاد روایی، زیبایی‌شناختی، فرهنگی و جهانی، چارچوبی تحلیلی تطبیقی و قابل‌تعمیم ارائه می‌دهد و گامی مؤثر در جهت رفع شکاف‌های روش‌شناختی و جغرافیایی موجود در مطالعات اقتباس محسوب می‌شود.</div> This study tackles a pivotal yet unresolved issue in contemporary adaptation studies: the perceived tension between cultural specificity and global cinematic success. While theoretical discourse has evolved beyond fidelity-based criticism toward appreciating intertextual creativity, a persistent methodological and geographical gap remains—most scholarship consists either of broad theoretical syntheses or isolated case studies, predominantly centered on Western contexts, and thus lacks a systematic framework for cross-cultural comparative analysis. To address this lacuna, the research develops and empirically validates the four-dimensional Dialectical Adaptation Analysis Model (MDAA), structured around the interrelated axes of narrative fidelity, cinematic innovation, cultural localization, and global appeal. Guided by the central question—How do diverse world cinemas negotiate balance among these four poles during adaptation?—the study tests the hypothesis that dialectical cultural localization (DCL), understood as the dynamic synthesis of source-text integrity and culturally resonant reinterpretation, positively and significantly correlates with global visibility (CV), thereby contesting the entrenched assumption of an inevitable trade-off between local rootedness and international reach. Employing a mixed-methods comparative design, the research conducted structured content analysis using the MDAA coding protocol on a balanced corpus of 64 adapted films (2005–2024) drawn from eight distinct geographic-cultural regions, with two independent coders achieving high inter-rater reliability (mean Cohen’s κ = 0.86). Quantitative analyses—including descriptive statistics, Kruskal-Wallis tests, Spearman’s correlations, and cluster analysis—were complemented by qualitative hermeneutic and semiotic interpretation. Results identify three regional adaptation paradigms: Structural Fidelity (Western and Eastern Europe), Cultural Dialectics (East Asia, Latin America, the Middle East, and Africa), and Industrial Globalization (North America). Most significantly, a strong positive correlation between DCL and CV was confirmed (Spearman’s ρ = 0.72, p < 0.01), empirically demonstrating that profound cultural engagement and the generation of hybrid “third meanings” function not as barriers, but as catalysts for global distinction. In offering the rigorously validated MDAA model, this study furnishes adaptation studies with a robust, scalable instrument for systematic cross-cultural inquiry, effectively bridging longstanding methodological and geographic divides. اقتباس سینمایی, ترجمه فرهنگی, بومی‌سازی دیالکتیکی, مدل MDAA, مطالعات تطبیقی سینما Cinematic Adaptation, Cultural Translation, Dialectical Cultural Localization, MDAA Model, Comparative Film Studies. 0 0 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-251-2&slc_lang=fa&sid=1 khosro Sina خسرو سینا xosrosina@gmail.com 100319475328460011214 100319475328460011214 Yes Assistant Professor, Department of Cinema, Faculty of Art and Architecture, University of Kurdistan, Iran. استادیار گروه سینما، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان.