fa مطالعه تطبیقی انواع نقوش گرفت و گیر در هنر کاشی‌کاری بناهای شاخص شهرهای پایتخت دوره‌های‌ صفویه (اصفهان) و قاجار (تهران) معماری و .... Architecture and ... پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">نقوش گرفت و گیر در هنر کاشی‌کاری دوران اسلامی، نشان‌دهنده محتوای غنی عرفانی، فرهنگی و اجتماعی آن دوران است. ماهیت تقابل&rlm;‌ها در نقوش گرفت و گیر، ضمن اشاره به اعتقادات شاخص هر دوره تاریخی، به نوعی تفاوت باورهای عمیق پدیدآورندگان آن را نمایان می&rlm;‌کند. پژوهش حاضر، ضمن دسته‌بندی نقوش گرفت‌ و گیر در قالب یک مطالعه تطبیقی، به بررسی تفاوت&rlm;‌ها و یا شباهت‌&rlm;هایی بین انواع نقوش گرفت و گیر در هنر کاشی‌کاری بناهای شاخص شهرهای پایتخت دوره‌&rlm;های&rlm; صفویه (شهر اصفهان) و قاجار (شهر تهران) می‌پردازد. از این رو، بر اساس اسناد و نسخ خطی و بررسی میدانی محققان، جامعه آماری مورد مطالعه شامل کاخ گلستان و موزه مقدم در شهر تهران (دوره قاجار) و کاخ هشت&rlm; بهشت، کاخ چهل‌&rlm;ستون، عمارت عالی قاپو و کلیسای مریم مقدس در شهر اصفهان (دوره صفویه) بود. لذا، ابتدا لیستی از نقوش گرفت و گیر در این بناها تهیه شده و بر اساس محتوای نقوش، دسته‌بندی نقوش انجام گرفت. سپس به روش توصیفی- تحلیلی، ضمن تحلیل نقوش، به مطالعه تطبیقی آن‌ها در دوره&rlm;‌های مختلف صفویه و قاجار پرداخته شد. نتایج، حاکی از آن بود که تنوع نقوش حیوانات و استفاده از نقوش جانوران اسطوره‌&rlm;ای و ترکیبی (مانند کایلین)، انتزاعی و خیالی و توجه بیشتر به محتوای معنوی و عرفانی در دوره صفویه رایج بود؛ اما در دوره قاجار، تنوع کم نقوش حیوانات، نقوش واقع&rlm;‌گرایانه و طبیعی‌&rlm;تر و استفاده از مفاهیم داستانی و حماسی با اولویت به نقش&rlm;‌مایه شیر در همه نقوش، بیشتر رایج بود. همچنین، در نقوش دوره قاجار، طیف رنگ‌&rlm;ها نسبت به دوره صفوی، گسترده‌&rlm;تر بوده و رنگ‌&rlm;های غالب گرمی همچون قرمز، آجری، نارنجی، زرد و قهوه‌ای بیشتر در نقوش استفاده می‌شد؛ این در حالی است که در دوره صفوی بیشتر، رنگ‌های سردی همچون آبی، فیروزه‌ای، نیلی و سبز در نقوش بکار برده می‌شد.</span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; The Gereft-o-Gir motifs in the tile art of the Islamic era reflect the rich mystical, cultural, and social content of that era. Studying the nature of the contrasts in the Gereft-o-Gir motifs, while pointing out the characteristic beliefs of each historical period, in a way reveals the differences in the deep beliefs of its creators. The present study, while categorizing the motifs of Gereft-o-Gir, examines the differences or similarities among the types of Gereft-o-Gir motifs in the art of tiling of the prominent buildings of the capital cities in the Safavid (Isfahan) and Qajar (Tehran) periods, in the form of a comparative study. Therefore, based on documents and manuscripts and field surveys by researchers, the statistical population of the study included the Golestan Palace and the Moghadam Museum in Tehran (Qajar period) and the Hasht Behesht palace, Chehel Sotoun palace, Ali Qapu mansion and Maryam Moggaddas church in Isfahan (Safavid period). Therefore, first a list of motifs found in these buildings was prepared and the motifs were categorized based on their content. Then, using a descriptive-analytical method, while analyzing the motifs, a comparative study was conducted on them in different Safavid and Qajar periods. The results indicated that the variety of animal motifs and the use of mythical and composite animal motifs (such as the kylin), abstract and imaginary, and greater attention to spiritual and mystical content were common in the Safavid period; however, in the Qajar period, the less variety of animal motifs, more realistic and natural motifs, and the use of fictional and epic concepts with priority given to the lion motif in all the motifs were more common. Also, in the Qajar period motifs, the range of colors was wider than in the Safavid period, and warm dominant colors such as red, brick, orange, yellow, and brown were used more in the motifs; while in the Safavid period, cold colors such as blue, turquoise, indigo, and green were used more in the motifs.</span></span></span></span></div> نقوش گرفت و گیر, دوره صفویه, دوره قاجار, معماری Gereft-o-Gir motifs, Safavid period, Qajar period, Isfahan, Tehran 0 0 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3039-1&slc_lang=fa&sid=1 Roya Esmi رویا اسمی roya.esmi20@gmail.com 100319475328460010935 100319475328460010935 No Ph.D. Candidate in Archeology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil. دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل. Habib Shahbazi Shiran حبیب شهبازی شیران habibshahbazi35@gmail.com 100319475328460010936 100319475328460010936 Yes Associate Professor, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil. دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل.