fa مطالعه تطبیقی نقوش آبگینه دوران سلجوقی ایران با فاطمیان مصر در سده‌های 5 و 6 هجری قمری سایر Other پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;">آبگینه‌سازی ازجمله هنرهای مهم و روبه‌رشد در دوران اسلامی بوده ‌است. این هنر در دوران سلجوقیان ایران و هم‌زمان با آن در دوران فاطمیان مصر، تجلی‌گاه چنان ابتکارات بی‌بدیلی است که عصر شکوهمند تاریخ شیشه‌گری اسلامی در هر دو سرزمین محسوب می‌گردد. علاوه‌بر هم‌زمانی این دو دوران، وجود روابط اقتصادی و فرهنگی بین دو ملت فرض وجود تأثیر و تأثرات را در هنر آبگینه‌سازی هرچه بیشتر به ذهن متبادر می‌کند. ازاین‌رو چنین سؤالی مطرح می‌‌گردد که به چه میزان تشابهات میان آثار شیشه‌ای این دو سرزمین وجود دارد و کدامین مؤلفه‌ها می‌توانند راه‌گشای تفکیک و شناسایی آثار این دو سرزمین باشند. آیا نقوش روی آبگینه‌ها می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌‌ها موردِتوجه و استناد باشد و وجوه تفاوت و شباهت‌ در نقوش آثار آبگینه فاطمیان و سلجوقیان کدام است.&nbsp;ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر، شناسایی وجوه اشتراک و افتراق نقوش آثار شیشه‌ای در دوران سلجوقیان و فاطمیان به‌منظور دستیابی به مؤلفه‌هایی در شناخت و تفکیک آبگینه ایران و مصر است. به‌همین منظور، نمونه‌‌هایی از آثار شیشه‌ای متعلق به این دو سرزمین در زمان حکم‌رانی سلجوقیان و فاطمیان طی سده‌های 5 و6 هجری ‌قمری، انتخاب و بررسی شد. این تحقیق، به‌روش تطبیقی- تاریخی با استناد به منابع کتابخانه‌ای همراه با رویکردی تحلیلی- توصیفی انجام شده است.<br> درنهایت، نتیجه بررسی‌های انجام‌شده نشان داد که تا قبل از این دوران، کمتر از نقوش روی آثار شیشه‌ای استفاده می‌شد. وجه مشترک حضور روح اسلامی بر هنر این سرزمین‌ها سبب پیدایی نقوشی نوشتاری چون دعا برای صاحب&shy;ظرف، نام هنرمند و سفارش‌دهنده روی آثار شیشه‌ای گردیده ‌است. همچنین، تشابهات فرم و نقش‌مایه‌های تزئینات نمایانگر تأثیرات متقابل بین صنعت شیشه در دو سرزمین است. باوجود همه وجوه اشتراک، در مواردی تمایزات محسوسی وجود دارد که درنتیجه ویژگی‌های متفاوت سرزمین‌ها به‌وجود آمده است.</span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;">Glass-working was one of the dominant arts in the Islamic period. In the time of Iranian Seljuks and, contemporaneous with them, Egyptian Fatimids, this art was so innovative that such an era is considered as the glorious period in the history of Islamic glass-working in the two countries. In addition to contemporaneity of Seljuks and Fatimids, economic and cultural relations between the two regions can be considered as the reason behind various kinds of similarities observable in the glass-working of the two regions. Thus, the identification of such similarities is the main aim of this study. The main questions of this study are as following: Which characteristics can be used as the main factors for identifying the glass-works in the two regions? Can the motifs applied on glass-works be considered as identifying factors? The paper investigates the similarities as well as differences between Iran and Egypt in terms of glass-works&rsquo; motifs in order to achieve the factors which can be used for distinguishing the glass-works of the two regions. Finding the answer, some of the glass-works of Seljuks and Fatimids during 12th-13th centuries (A.D) are selected and studied.<br> Finally, the results of this study show that, before this time, motifs were not used so much on the glass-works. The influence of Islamic spirit on the art of these two regions led to the creation of calligraphic motifs like prayer for the owner of the vessel, name of the artist and the person who ordered it on the glass-work. Similarities observed in terms of forms and decorations indicate some kinds of technological interactions between Iranian and Egyptian glass-workers during the period under study. Yet, there are obvious differences in some cases which are due to different characteristics of the two regions.</span></div> شیشه‌گری اسلامی, سلجوقیان, فاطمیان, آبگینه, نقوش. Islamic glass-working, Seljuks, Fatimids, glass-work, motifs. 105 120 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-297-1&slc_lang=fa&sid=1 Arezoo Khanpour آرزو خانپور a.khanpour@tabriziau.ac.ir 10031947532846008482 10031947532846008482 No Lecturer, School of Islamic Art, Islamic Art University of Tabriz. مربی، دانشکده هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. Naimeh Anzabi نعیمه انزابی n.anzabi@tabriziau.ac.ir 10031947532846008483 10031947532846008483 Yes Lecturer, School of Applied Arts, Islamic Art University of Tabriz. مربی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.