fa مطالعۀ تطبیقی متن و تصاویر ابوبکر و امام علی(ع) در نسخ جامع‌التواریخ ایلخانی و تیموری هنرهای تجسمی Visual Arts پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:12px;"><span style="color:black;">امروزه، چهار نسخه &quot;جامع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخِ&quot; تولیدشده تحت نظارت خود رشیدالدین فضل</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌‌</span></span><span style="color:black;">الله در آغاز سده هشتم/چهاردهم باقی مانده</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">اند؛ سه نسخه به زبان فارسی و یک نسخه به زبان عربی. حدود یک قرن پس از کتابت، هر چهار نسخه در تملک شاهرخ پادشاه تیموری بوده</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">اند. از آنجایی که این کتب ناقص بوده</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">اند، شاهرخ به مورخ دربار خویش حافظ ابرو می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">فرماید که نسخه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های فارسی را تکمیل کند. در روند تکمیل یکی از نسخ، تغییراتی قابل</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">تأمل هم در متن و هم در تصاویر آنها صورت می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">گیرند. از آنجا که تیموریانِ حنفی</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">مذهب به سختگیری</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های مذهبی شهره بودند، مطالعه دست</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">کاری</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های آنان در بخش تاریخ صدر اسلام &quot;جامع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخ&quot; اهمیت فراوانی دارد. این مقاله که حاصل بررسی اصل نسخه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ها در کتابخانه کاخ توپکاپی است، با بهره</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">گیری از مطالعه کتابخانه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ای و نسخه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">شناختی، و به روش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های تطبیقی و تاریخی انجام شده است. یکی از اهداف این نوشتار در حوزه متن</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">شناسی، تبیین ضرورت توجه به تاریخچه نسخ خطی و مهاجرت</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های آنها در روند تصحیح متون است. در حوزه تصویر نیز به مطالعه تطبیقی تصاویر افزوده</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">شده به این نسخه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ها در دوره</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های ایلخانی و تیموری پرداخته می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">شود. مهم</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ترین سؤالات مطرح در این راستا از این قرار هستند؛ حافظ ابرو تا چه میزان و در چه بخش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">هایی از متن &quot;جامع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخ&quot; دست</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">کاری کرده است؟ در فرآیند بررسی تصاویر خلفای راشدین، کدام خلیفه اهمیت بیشتری برای تیموریان داشته است و چرا؟ یکی از یافته</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های این تحقیق نشان می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">دهد که جدیدترین چاپ &quot;جامع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخ&quot;، در حقیقت &quot;مجمع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخ&quot; اثر حافظ ابرو بوده که به اشتباه نوشته رشیدالدین دانسته شده است. همچنین می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">توان گفت که در نسخه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های جامع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">التواریخی که توسط حافظ ابرو تکمیل شده</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">اند، تأکید بیشتری بر روی ابوبکر وجود دارد که این تأکید هم در دست</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">کاری</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های حافظ ابرو در متن مشهود است و هم در تصاویری که از خلفای اربعه ترسیم شده است. </span></span></span><br> <span dir="LTR"></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;">Among the Jamiʿ al-Tawarikh manuscripts produced in the Rabʿ<span dir="RTL">-</span>i Rashidi, four copies have survived: one in Arabic and three in Persian. A century after their transcription, all these manuscripts were in the possession of the Timurid ruler, Shahrukh. Since these manuscripts were incomplete<span dir="RTL">, </span>Shahrukh ordered Hafiz-i Abru to complete the Persian copies<span dir="RTL">. </span>In the process of completion of one of these codices<span dir="RTL">, </span>considerable changes were made both in the text and the images. Since the Timurids were staunch followers of Sunnism of the Hanafite school of jurisprudence, the study of their manipulation in the section on the early Islamic history would have been of great significance. This investigation, which is a result of the examination of the original manuscripts held in the Topkapı Palace Library, was conducted with the application of comparative and codicological methods. In a textual examination, it explains the importance of codicological studies of the manuscripts, their life history and migrations for the process of their edition. This paper also compares the images added to these codices in the Ilkhanid and Timurid periods. The main questions are as follows: To what extent has Hafiz-i Abru manipulated the text of the Jamiʿ al-Tawarikh? Among the images of the Rashidun Caliphs, which caliph was more important to the Timurids and why? Some evidence shows that the recent printed edition of the Jamiʿ al-Tawarikh is in fact Hafiz-i Abru<span dir="RTL">&rsquo;</span>s Majmaʿ al-Tawarikh that has been mistakenly identified as Rashid al-Din<span dir="RTL">&rsquo;</span>s work. As a result, it can be stated that in the manuscripts completed by Hafiz<span dir="RTL">-</span>i Abru, there is a certain emphasis on Abu Bakr<span dir="RTL">. </span>This is evident in Hafiz-i Abru<span dir="RTL">&rsquo;</span>s manipulation of the text, as well as in the images depicting the Rashidun Caliphs<span dir="RTL">.</span></span></div> جامع‌التواریخ, رشیدالدین فضل الله, حافظ ابرو, ابوبکر ابن ابی قحافه, شاهرخ Jamiʿ al-Tawarikh, Rashid al-Din, Hafiz-i Abru, Abu Bakr ibn Abi Quhafa, Shahrukh 1 14 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1922-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohamad Reza Ghiasian محمدرضا غیاثیان mrgh73@yahoo.com 10031947532846008199 10031947532846008199 Yes Assistant Professor, Faculty of Architecture and Art, University of Kashan, Iran استادیار، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان