fa مطالعه تطبیقی فرم و نقش ظروف فلز و آبگینه در سده‌های 5 و 6 هجری قمری هنرهای کاربردی Applied Arts پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="color:black;">در دوره سلجوقی، پایداری سیاسی و اجتماعی بر ایران حاکم شد و این امر، گسترش هنرهای متعدد از</span> <span style="color:black;">جمله هنر</span> <span style="color:black;">فلزکاری و آبگینه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">سازی را به دنبال داشت</span><span style="color:black;">. تولید ظروف کاربردی توسعه یافت. هم</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">زمانی، هم</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">مکانی و کاربردی بودن این ظروف، موجب بروز شباهت</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های فراوانی در فرم و نقش ظروف فلز و آبگینه دوره سلجوقی شد</span><span style="color:black;">. </span><span style="color:black;">مسئله اصلی در این تحقیق، چگونگی و نحوه اجرای الگوهای هنری-بصری مانند فرم و نقش در دو گروه از آثار کاربردی با جنس متفاوت این دوره است. سؤال اصلی در این مقاله، یافتن وجوه اشتراک و افتراق </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">فرم</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> و </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نقش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">مایه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ها</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> در ظروف فلزی و آبگینه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;"> سلجوقی است و هدف کلی، ابتدا شناسایی کلی ویژگی</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های فرمی و نقش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">مایه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های حاکم بر هنر دوره سلجوقی بوده و سپس، تطبیق ساختار فرم و نقش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">مایه این ظروف، جهت دست</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">یابی به وجوه اشتراک و افتراق آثار، و در</span> <span style="color:black;">نهایت، توسعه دانش نظری در خصوص هنر دوره سلجوقی است. نوع تحقیق، توصیفی-تاریخی و تحلیل با رویکرد تطبیقی-کیفی است. جمع</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">آوری اطلاعات، به روش کتابخانه</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ای و اسنادی است. جامعه آماری پژوهش،</span><span style="color:black;"> 30 تصویر </span><span style="color:black;">شامل</span><span style="color:black;"> 15 </span><span style="color:black;">اثر</span> <span style="color:black;">فلزی</span> <span style="color:black;">و</span><span style="color:black;"> 15 </span><span style="color:black;">اثر</span> <span style="color:black;">آبگینه</span> <span style="color:black;">است</span> <span style="color:black;">که</span> <span style="color:black;">به</span> <span style="color:black;">صورت</span> <span style="color:black;">هدفمند</span> <span style="color:black;">انتخاب</span> <span style="color:black;">شده</span> <span style="color:black;">و</span> <span style="color:black;">مورد</span> <span style="color:black;">مطالعه</span> <span style="color:black;">قرار</span> <span style="color:black;">گرفته</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">اند</span><span style="color:black;">. </span><span style="color:black;">نتایج</span> <span style="color:black;">نشان می</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">دهند فرم ظروف فلز و آبگینه، از الگوی کاملاً مشابهی پیروی نموده است و جزئیات مشترکی دارد. وجود نقوشی چون؛ زنجیره</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">های هندسی، اسلیمی، پالمت، گل شش</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">پر، طاووس و خرگوش بر هر دو، نمایانگر میزان تأثیرپذیری مشترک این هنرها از الگوهای مشابه است. شاخص</span><span dir="LTR"><span style="color:black;">‌</span></span><span style="color:black;">ترین وجه اشتراک در نقوش این آثار، وجود عبارت دعای خیر برای دارنده به خط کوفی است. وجود برخی افتراقات چون؛ تنوع در نقش و جزئیات در فرم ظروف فلزی همچون رنگ و</span> <span style="color:black;">شفافیت در ظروف آبگینه، شاید مولود تفاوت ماهیتی و خاصیت مکانیکی ماده سازنده بوده است. </span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;"><span style="font-family:Tahoma;">During the Seljuk Period, Iran witnessed a socio-political stability which resulted in the expansion of various art forms including metal and glassware. The production of utility metal dishes with a good quality received high importance. The geographical, chronological and practical overlap of these utensils led to various similarities in form and motif of metal and glassware in the Seljuk period<span dir="RTL">. </span>The main purpose of this research is to study the application of artistic-visual patterns like form and motif in two applied works with different materials of this period. The main research question seeks to find the similarities and differences in the<span dir="RTL"> &ldquo;</span>form<span dir="RTL">&rdquo; </span>and<span dir="RTL"> &ldquo;</span>motifs<span dir="RTL">&rdquo; </span>of Seljuk metal and glassware<span dir="RTL">. </span>Thus, the purpose of this study is to, first of all, identify the general features of forms and motifs in Seljuk metal and glassware, then, to compare the structure of the forms and motifs of these works in order to identify the similarities and differences, and, finally, to expand the theoretical knowledge about art in the Seljuk period. This research takes a qualitative approach to analytically describe the data which included 30 samples (15 metal and 15 glassware) in a purposive sampling technique adopting library research and document analysis. The results indicated the form of metal and glassware followed a totally similar pattern and share similar details. The existence of motifs such as geometric chains, Arabesque, Palmette, Hexagonal flower, peacock and rabbit in both metal and glass works reveals their mutual influence from similar patterns. The most obvious similarity is the existence of benediction phrases for the object holder in Kufic script. The differences in the variety of motifs and forms such as color and transparency may be due the natural and mechanical characteristics of the materials used<span dir="RTL">.</span></span></span></div> دوره سلجوقی, ظروف فلزی, ظروف آبگینه, تطابق فرم و نقش. Seljuk period, metal ware, glassware, form and motif matching. 31 46 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2279-1&slc_lang=fa&sid=1 Shima Hoseini شیما حسینی shimaa.hoseini98@gmail.com 10031947532846008204 10031947532846008204 No Masters in Islamic Art, Faculty of Islamic Art ,Tabriz Islamic Art University, Iran. کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشکده هنر صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. Ali Vandshoari علی وندشعاری a.vandshoari@tabriziau.ac.ir 10031947532846008205 10031947532846008205 Yes Associate Professor, Faculty of Carpet, Tabriz Islamic Art University, Iran. دانشیار، دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.