fa تحلیل گفتمانی نحوه قرارگیری بدن فتحعلی‌شاه و بدن ناصرالدین‌شاه در سپهرِ نشانه‌ای قاجار هنرهای تجسمی Visual Arts پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:12px;"><span style="color:black;">نقاشی قاجار در دوره متلاطم و آشفته تشکل انقلاب‌های سیاسی، اجتماعی و تاریخی در مواجهه با هنر و فرهنگ غرب، از عناصر کهنه و نو عبور کرده و در گستره مفاهیمی چالش‌برانگیز و تازه ساکن می‌شود. یکی از این مفاهیم، کارکرد بدن است که در برخورد با &quot;نَه- ‌فرهنگ&quot;، همچون یک نظام نشانه‌ای قدرتمند در نقاشی قاجار و در جهت تولید معنا عمل می‌کند.&nbsp;</span><br> <span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">، یکی از اصطلاحات کاربردی و اساسی در رویکرد نشانه‌شناسی‌ فرهنگی یوری لوتمان است که در برابر فرهنگ قرار می‌گیرد. محوری‌ترین مفهوم نزد لوتمان، </span>سپهرِ نشانه‌ای <span style="color:black;">آغشته با فضایی دوگانه است؛ به‌گونه‌ای‌ که از تقابل مفاهیم دوتایی در این فضا، معنا زاییده می‌شود. از این‌رو، این پژوهش در نظر دارد تا با هدف بهره‌گیری از &quot;</span><span style="color:black;">تَن- نشانه‌ها</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> در رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی لوتمان، به بررسی و مقایسه نوع کارکرد و جایگاه تصویر بدن فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه در تقابل با </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> بپردازد. مسئله‌ای که هدف این مقاله را در بر می‌گیرد، بر این مبنا است که نحوه نمایش بدن هر دو پادشاه به‌مثابه تنِ خود درون فرهنگ در مواجهه با تنِ دیگری درون </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> چگونه تبیین می‌شود. روند بررسی این رویارویی، با استفاده از روش تطبیقی- تحلیلی انجام می‌گیرد. </span><br> <span style="color:black;">نتیجه تحلیل گویای این است که تنِ فرهنگی هر دو پادشاه در نظام گفتمانی </span>سپهرِ <span style="color:black;">نشانه‌ای در مواجهه با &quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">، از جایگاه نابرابری نسبت به یکدیگر برخوردار هستند. تصویر تن ناصرالدین‌شاه پیوسته به‌ سوی تنِ دیگری درون </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> نمایان شده و در دیالکتیک تن خود/تن دیگری، </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">تن- نزدیک</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;"> به‌شمار می‌آید؛ علی‌رغم فتحعلی‌شاه که از آن دوری می‌گزیند. در نتیجه با نفوذ </span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">نَه- فرهنگ</span><span style="color:black;">&quot;</span><span style="color:black;">، تصویر تن ناصرالدین‌شاه بیش از تن فتحعلی‌شاه در معرض تغییر و استحاله قرار گرفته و تنِ فرهنگی شاه به‌تدریج کم‌رنگ می‌شود.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;">During the turbulent period of forming political, social, and historical revolutions in the face of western art and culture, Qajar painting goes through old and new elements, and settles in a wide range of challenging and new concepts. One of these concepts is the functioning of the body which acts as a powerful semiotic system in Qajar painting and in the direction of producing meaning, in dealing with &quot;non-culture&quot;. Non-culture is one of the basic and practical terms in Yuri Lutman&#39;s cultural semiotic approach, which is opposed to culture. For Lutman, the most central concept is the semiosphere with the dual space: in such a way that the meaning is produced from the opposition of the dual concepts in this space. Therefore, this research aims to examine and compare the type of function and position of Fath-Ali Shah and Naser al-Din Shah&#39;s bodies in opposition to &quot;Non-culture&quot;, with the purpose of using &quot;body-signs&quot; in Lutman&#39;s cultural semiotics approach. The purpose of this study is explaining how both kings&#39; bodies are portrayed as their own bodies in the culture, in the face of another body within the &quot;non-culture&quot;. This study is carried out through comparative-analytical method. The result of the analysis indicates that the cultural bodies of both kings in the discourse system of semiospheres in the face of &quot;non-culture&quot; have unequal status towards each other. The image of Naser al-Din Shah is constantly appearing towards another body within &quot;non-culture&quot;, and in the dialectic of his own body/ another body, is considered as &quot;close-body&quot;, despite Fath-Ali Shah who avoids it. As a result, with the influence of &quot;non-culture&quot;, the image of Naser al-Din Shah is more exposed to change and transformation than Fath-Ali Shah, and the cultural body of king gradually fades.</span></div> هنر دوره قاجار, فتحعلی‌شاه قاجار, ناصرالدین‌شاه قاجار, بدن, نشانه‌شناسی فرهنگی Qajar Art, Fath-Ali Shah Qajar, Nasir-al-Din Shah Qajar, Body, Cultural Semiotics 121 135 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2155-1&slc_lang=fa&sid=1 Sharareh Eftekhari Yekta شراره افتخاری یکتا ash.yekt@tabriziau.ac.ir 10031947532846007967 10031947532846007967 No PhD student of Islamic Arts, Faculty of Industrial arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. دانشجوی دکتری، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. Mehdi Mohamadzadeh مهدی محمدزاده m.mohammadzadeh@tabriziau.ac.ir 10031947532846007968 10031947532846007968 Yes Associate Professor, Faculty of Industrial arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. دانشیار، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز (نویسنده مسئول). Amir Nasri امیر نصری amir.nasri@yahoo.com 10031947532846007969 10031947532846007969 No Associate Professor, Faculty of the Persian Language and Literature, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. دانشیار، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه‌ طباطبایی، تهران.