fa تاریخ هنر بر محور هنرمند در دو جهان؛ بدایتِ تاریخ هنر در مغرب‌زمین و ایران‌زمین سایر Other پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12px;">سابقۀ نوشتن دربارۀ هنر در مغرب‌زمین به روزگار یونان و روم باستان می‌رسد؛ اما نوشتن تاریخ هنر در دورۀ رنسانس و در سدۀ شانزدهم با کتاب جورجو وازاری آغاز شد. در این تحقیق، مقدماتی که موجب پیدایی تاریخ هنر در غرب شد، پی ‌گرفته و نخستین تلاش‌ها برای تاریخ‌نویسی هنر دنبال شده است. از پرسش‌های موردِنظر تحقیق آن است که نخستین تاریخ‌نامه‌های هنر در ایران‌زمین و مغرب‌زمین از چه زمانی آغاز شده و بر چه محوری سامان یافته‌اند. بررسی‌های این تحقیق بنیادی، که به روش تاریخی انجام شده است، نشان‌دهندۀ آن است که نخستین تاریخ هنر در مغرب‌زمین بر محور هنرمندان سامان یافته و تا سده‌ها الگوی تاریخ‌نویسی هنر بوده است. تأمل در اینکه با محورگرفتن هنرمند در تاریخ‌نویسی هنر چه چیزهایی از تاریخ هنر برجسته‌تر می‌شود و چه چیزهایی مغفول می‌ماند، اندیشمندان را به پیشنهاد محورهایی دیگر برای تاریخ هنر کشید؛ ازجمله اندیشۀ تاریخ هنر بدون نام کسان. ازسوی‌دیگر، در ایران نیز نوعی از نوشته که می‌شود آن را به‌تسامح تاریخ هنر خواند، در سدۀ دهم هجری، مقارن با سدۀ شانزدهم میلادی، پیدا شد. تاریخ هنر در ایران در قالب رساله‌های آداب و تذکره‌ها و دیباچه‌های مرقعات خط و نقاشی بود. بسیاری از این نوشته‌ها نیز بر محور نام کسان، به‌ویژه هنرمندان، سامان یافت. تاروپود تاریخ هنر در این رساله‌ها شبکه‌ای است حاصل از محور طولی سلسلۀ استادان و شاگردان و محور عرضی طبقات شاگردان که با داوری نقد هنر، ذکر آداب هنرورزی و توجهی اندک به سیاق اجتماعی و هنری، همراه است. هرچند میان نخستین تاریخ‌نامه‌های هنر در مغرب‌زمین و ایران‌زمین شباهت‌هایی دیده می‌شود و مهم‌ترین‌شان سامان‌یافتن آنها بر محور هنرمندان است؛ این نوشته‌ها تفاوت‌های فاحشی باهم دارند که از نگاه آنها به جهان و انسان و هنر و گذشته و حال برمی‌آید.</span></div> <div style="text-align: justify;">In the West, the history of writing on art goes back to the classical antiquity but writing art history began with Giorgio Vasari&rsquo;s 16th-century pioneering work on the artists&rsquo; biographies. In the present article, the authors follow the preliminary conditions that led to the birth and development of art history in the western world. The first important comparison is between the birth time of art history&rsquo;s writing in the West and in the Iranian world, and the second is related to the axis on which art histories in the two worlds have been organized. We know that the first art histories in Europe were organized on the basis of artists&rsquo; lives. This pattern remained as the dominant model of art history for many centuries. Thinking on the neglected dimensions of art in this pattern led some of the art historians to new patterns of art history, including the idea of &ldquo;art history without names&rdquo;. On the other hand, in Iran, a genre of writing that can be called a kind of art history began in 10th AH/16th AD century. Art historiography in Iran was in the form of adab (principles) treatises, tadhkirahs (biographies) and prefaces to albums of calligraphies and miniatures. Most of these works were organized on the basis of persons, especially artists. Warp and woof of the art history in these treatises is a network consisted of the longitudinal axes of master-apprentice chains and the transverse axes of contemporary apprentices of each master. Art critique, explanation of art principles, and some marginal notes on the social and cultural context complete this network. One can find some resemblances between these early art historical texts in the two European and Iranian worlds. The most important resemblance is their organization on the basis of artists. However, they have many radical differences rooted in their different view of the world, human being, art, past and present.</div> تاریخ هنر, تذکره, رسالۀ هنر, دیباچۀ مرقع, دورۀ رنسانس Art history, Tazkira, Art treatise, Album Preface, Renaissance 1 12 http://mth.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-195-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehrdad Qayyoomi Bidhendi مهرداد قیومی بیدهندی qayyoomi@gmail.com 10031947532846008466 10031947532846008466 Yes Assistant Professor, School of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران. Fatemeh Goldar فاطمه گلدار fa.goldar@gmail.com 10031947532846008467 10031947532846008467 No PhD Candidate, School of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.